از ديدگاه ملا صدرا ماهيات امكانيه در عالم عقلى همان حال را دارد كه اعيان ثابته از ديدگاه ابن عربى . اعيان ثابته افلاك - حكما عالم جسمانى را مركب از نه فلك تو در تو دانسته كه هر فلك بالايين محيط به فلك زيرين است و آخرين فلك كه از طرف وجودى اولين فلك است محيط به تمام افلاك است كه فلك الافلاك و فلك اطلس و فلك اقصى و محدّد الجهات ناميده‌اند و فلك دوم و زيرين آن را فلك ثوابت ناميده‌اند از آن جهت كه محل كواكب ثابته است و هفت فلك ديگر كه هر يك حامل سيارهء خاصى است به نام آن سياره خوانده مىشود مانند فلك زهره ، مريخ ، عطار ، قمر و غيره و بعد از افلاك ، عناصر اربعه مىباشد . « 1 » از تركيب عناصر اربعه عالم كون و فساد كه محل مواليد است به وجود مىآيد و بدين ترتيب عالم جسمانى يعنى مجموع افلاك و كواكب و سيارات و عناصر و مواليد پديد مىآيند . از تركيب عناصر اربعه عالم كون و فساد كه محل مواليد است به وجود مىآيد و بدين ترتيب عالم جسمانى يعنى مجموع افلاك و كواكب و سيارات و عناصر و مواليد پديد مىآيند . صدرا گويد طبايع افلاك مختلف‌اند و مانند عالم عناصر و مواليد نمىباشند كه هيولاى مشتركى دارند كه هر لحظه به صورتى خاص در مىآيند و از اين جهت نوع آن‌ها منحصر در فرد است يعنى هر يك از افلاك را نوعى خاص است كه فلك ديگر با آن مشترك نيست . و اگر متفق الطبايع بودند و هر يك از نوع ديگرى بود لازم مىآيد كه مثلا فلك اسفل به طرف فلك و مكان اعلى رود چنان‌كه مثلا در آب و هوا جايز است كه اسفل متحرك به طرف اعلى شود و بلكه واقع است و بالعكس و در نتيجه لازم مىآمد كه افلاك قابل حركت مستقيم باشند و ديگر آن‌كه متصل به هم باشند نه اين‌كه بعضى حاوى و بعضى ديگر محوى باشند . « 2 » اقسام علوم - ملا صدرا علم را از لحاظ نقص و كمال بر سه قسم مىداند و گويد چون حقيقت علم به نزد ما راجع به وجود صورى است و وجود سه قسم است : تام ، مكتفى و ناقص ، علم نيز بر سه قسم است . « 3 » 1 - علم تام كه عالم عقول محضه و صور مفارقه باشد يعنى علم آن‌ها به همهء امور عالم 2 - دوم علم مكتفى و آن مربوط به عالم نفوس حيوانى بعد از مفارقت از كالبد و صور مثالى و اشباح مجرده است . 3 - علم ناقص مربوط به عالم صور قائمهء به مواد و متعلقات آن‌ها است كه صور حسيه است . و بالجمله عالم سه است و براى هر يك از عوالم سه گانه بخشى از علم است يعنى صور علميه . ملا صدرا پس از شرحى گويد : ممكن است گفته شود چون مدركات امكانيه بر چهار قسم است ، علوم هم چهار قسم باشد : 1 - تام الوجود و معلوميت كه عقول و معقولات بالفعل باشد كه برّى از اجسام و اشباح‌اند . 2 - عالم نفوس فلكيه و اشباح مجرده و مثل

--> ( 1 ) رسائل ، ملا صدرا ، ص 188 و اسفار ، ج 2 ، صص 140 ، 183 ، 231 . ( 2 ) مبدأ و معاد ، ملا صدرا ، صص 113 - 132 . ( 3 ) اسفار ، ج 3 ، سفر 1 ، ص 500 .